Monthly Archives: સપ્ટેમ્બર 2015

કટાસરાજ- પાકિસ્તાન

પાકિસ્તાન પહોંચ્યા બાદ બીજે જ દિવસે ઓસામાના બનેલા પ્રસંગને કારણે અમે થોડા હતપ્રભ હતાં, તેથી અમને આ ડરમાંથી બહાર કાઢવા માટે અમારા મિત્રએ લાહોર ફરવા જવાનો પ્રોગ્રામ બનાવ્યો જેથી કરીને સિંધુ સંસ્કૃતિને પોતાની અંદર સમેટીને બેઠેલી પાક ધરતી, મીઠા મધુરા માનવો, પર્વતીય પથ્થરો, રાવી, જેલમ, અને ચિનાબના પાણીથી સિંચાયેલા લીલા હરિયાળા વૃક્ષો, ધૂંધ ભરેલી સાંજ, મેઘના રસબિન્દુઓથી રસાળ થયેલી આ ધરતીને નવી નજરે અમે જોઈ શકીએ. નક્કી કરેલા દિવસે અમે તેમના પરિવાર સાથે ઇસ્લામાબાદથી બે કાર લઈને લાહોર જવા નીકળ્યા. સફરની શરૂઆતમાં અમારા મિત્રએ અમને કહ્યું કે લાહોર જતાં રસ્તામાં અનેક સુંદર જગ્યાઓ આવે છે તે જોતાં જોતાં આપણે ધીમી ગતિ એ લાહોર તરફ આગળ વધીશું. તેમની વાત પણ સાચી હતી ધીમી ધીમી પણ એ ગતિ અમને ધીરે ધીરે વિતેલા કાળના પૃષ્ઠ પર લઈ જનારી હતી. ઇસ્લામાબાદથી લાહોર જતો રસ્તો એકદમ સુંદર અને લપસણો હતો વળી આજુબાજુમાં રહેલી પહાડી સુંદરતાને જોતાં જોતાં આગળ વધવાનું હોઈ અમારામાં ઉત્સાહ અને ઉત્સુકતાનો વધારો થતો જતો હતો. સદભાગ્યથી અમારો કાર ડ્રાઈવર પણ મજાનો સ્વભાવવાળો હતો શરૂઆતમાં હું તેમનુ નામ જાણતી ન હોવાથી તેમણે હું ભૈયા કહેતી થઈ આથી તે ડ્રાઈવર મને કહે કે આપ મને ભાઇજાન કહો કારણ કે એ રીતે તમે અમારી ઉર્દુના શબ્દો પણ શીખી શકશો અને વાત મને તેમની સાચી લાગી કારણ કે પાકિસ્તાનમાં જઈને હું તેમની સંસ્કૃતિ ન શીખી શકું તો એ નવો દેશ જાણ્યો કઈ રીતે કહી શકાય આથી હું તેમને ભાઇજાનનું સંબોધન કરવા લાગી. ભાઇજાન પણ મારી દરેક જગ્યાને જાણવાની ઉત્સુકતાને માપીને એ દરેક સ્થળ અને ગ્રામ્યજીવન અંગેની સુંદર માહિતી આપતો જતો હતો. ઇસ્લામાબાદથી લાહોર જતાં એ રસ્તામાં એક જગ્યાએ અમને સોલ્ટ માઈન જોવા મળી આ સ્થળની માટી એકદમ લાલ રંગની હતી. ભાઈજાને એ સ્થળની માહિતી આપતા કહ્યું કે જ્યારે મેસેડોનિયાથી પોતાના હજારો સૈનિકો સાથે નીકળેલા સિકંદર આ સ્થળે આવેલો ત્યારે તેના ઘોડાઓ આ સ્થળના પથ્થરોને ચાટતા જોવા મળેલા ત્યારે સૈન્યના અધિકારી દ્વારા તપાસ કરાવતા ખબર પડેલી કે અહીંના પથ્થરોમાં ખારાશ રહેલી છે અને આ રીતે આ સ્થળમાં સોલ્ટ માઈન હોવાનું જાણવા મળ્યું. આ સ્થળોએ પાકિસ્તાન પુરાતત્વવિદોએ ખોદકામ કરતાં ઇ.સ ૭૦૦૦ થી ૮૦૦૦ વર્ષ પૂર્વેના અવશેષો મળી આવ્યા છે. મધ્યાન થવા આવેલી અને આ સુમસાન જગ્યામાં રોકવાનો કોઈ અર્થ ન હોઈ આ ભૂમિને જોતાં જોતાં અમે કટાસક્ષેત્ર તરફ ચાલી નીકળ્યા. રસ્તામાં આવતી જેલમ, ચિનાબ જેવી પંજાબની લોકમાતાની સાથે સાથે રસ્તાઓની આજુબાજુ રહેલા ગ્રામીણ લોકો, ગ્રામ્ય વિસ્તાર, ખેતરો, ગધેડાને જોડી બનેલી લારીઓ, ગધેડાઑ પર લાદીને લઈ જતાં સામાન સાથે ગધેડાના માલિકો અને રસ્તા પર દોડી રહેલા શણગારેલા ટ્રકોને જોતાં જોતાં અમે પણ વિતેલા કાળની દિશા તરફ વધતાં ગયા અને લપસણા રસ્તાઓ અમને રફ થયેલા પર્વતીય રસ્તાઓ તરફ દોરી ગયા.

કટાસરાજ –કટાસક્ષેત્ર

પાકિસ્તાનના રાજધાની ઇસ્લામાબાદ અને લાહોરની વચ્ચે આવેલું એક માત્ર મંદિર જેના રિનોવેશનનું કામ સ્વયં પાકિસ્તાન સરકાર કરી રહી છે. પંજાબ પ્રાંતમાં આવેલા આ જગ્યાનો ઇતિહાસ જાણવા માટે માટે કરોડો વર્ષથી લઈ ૫૦૦૦ વર્ષ સુધી પાછળ જવું પડે છે પરંતુ આ જગ્યા છે જ એટલી સુંદર કે પાછળ ગયા વગર આ જગ્યાનો આનંદ લેવો અશક્ય બની જાય છે. હરીયાળી પહાડી અને શેતૂરના ઘેઘૂર અને લાંબા વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા આ સ્થળમાં પહોંચ્યા બાદ અમને તેજ વિસ્તારનો એક માણસ મળ્યો જે અમારો ગાઈડ બની ગયો. તેણે અમને આજુબાજુ ફેરવી સમય સાથે વહી રહેલા ઇતિહાસ સાથે અમારો સુમેળ કરાવ્યો, અને આખો વિસ્તાર ખૂબ આનંદપૂર્વક ફરી ફરીને બતાવ્યો, અરે એટલું જ નહીં પરંતુ જે મંદિરોમાં તાળા મારેલા હતા તે તમામ જગ્યાઓ પણ તાળાઓ ખોલીને અમને બતાવી. આ જગ્યામાં ફરતા ફરતા અમે તે ગાઇડને પૂછ્યું કે તું અહીં શું કરે છે તો તે કહે કે હિન્દુ યાત્રીઓની આસ્થાને તેમના ભગવાન સુધી હું પહોંચાડવાનું કાર્ય હું કરું છું આ સાંભળી અમને આશ્ચર્ય થયું આથી તેણે જણાવ્યું કે ભારતીય તહેવારો દરમ્યાન અહીં અનેક હિન્દુઑ આવીને આ શિવલિંગની પુજા કરે છે. પરંતુ અહીં રહેવાની વ્યવસ્થા ન હોવાને કારણે તેઓ રોકાઈ શકતા નથી તેથી તે હિન્દુ યાત્રીઓ પોતપોતાના ઘરે જાય પછી હિન્દુ યાત્રીઓની માનતા મુજબ તે ભગવાન શિવ ઉપર ફૂલ, દૂધ, ધૂપ વગેરે ધરાવવાનું કાર્ય કરે છે અને આ રીતે હિન્દુ યાત્રીઓની માનતાઑ તે પોતે પૂરી કરે છે. એક મુસ્લિમ વ્યક્તિ હિન્દુઓના ધર્મને આટલું માન આપે છે તે જાણી અમને આશ્ચર્ય સાથે આનંદ પણ થયો જેને શબ્દોમાં મુલાવવો અશક્ય છે. તેણે ઇતિહાસના ગર્ભમાં છુપાયેલા આ સ્થળ વિષે અમને જે માહિતી આપી હતી તે આ પ્રમાણે છે. 

જો ગણના કરવી જ હોય તો આ શિવ મંદિરની ગણના ભારતમાં રહેલા હરિદ્વાર, બદરિકાશ્રમ, અમરનાથજી સાથે કરી શકાય છે કારણ કે જેટલો જૂનો ઇતિહાસ ભારતના શિવમંદિરોનો છે તેટલો જ જૂનો ઇતિહાસ આ સ્થળનો પણ છે. અહીં આવેલા મંદિરો ૬ ઠી સદી થી ૧૦ મી સદીમાં બન્યા હોવાની માન્યતા છે. ૫૦ એકરની જમીનમાં આવેલું આ સ્થળ ૭ મંદિરોની વચ્ચે ફેલાયેલું છે જેમાંથી ૬ મંદિર નાના અને એક મુખ્ય મંદિર છે. ભારત અને પાકિસ્તાનનું અલગ વિભાજન થયા પહેલા આ સ્થળ હિન્દુઑનું યાત્રાધામ તરીકે વિકસેલું હતું તેથી અહીં આવેલા મંદિરોમાં શ્રી રામજીનું મંદિર, હનુમાનજીનું મંદિર, નૃસિંહ મંદિર અને શ્રી ઠાકુરજીની હવેલી વિદ્યમાન હતી. આ સ્થળની શરૂઆતમાં જ શિવમંદિર છે પરંતુ હાલમાં આ ભગવાન શિવના મંદિર સિવાય બાકીના મંદિરોનો ધ્વંશ થયેલો છે. આ શિવમંદિરમાં આવેલું શિવલિંગ એ સ્વયંભૂ હોઈ તેનો એક અખંડ મહિમા છે. આ એક માત્ર મંદિર પાકિસ્તાનમાં આવેલું છે જેના શિવલિંગની પૂજા કરવા ૨૦૦૫માં ભારતમાંથી શ્રી એલ. કે. અડવાણીજી પાકિસ્તાન ગયેલા. શ્રી અડવાણીજીની સત્તાવાર મુલાકાત બાદ આ મંદિર હિન્દુ યાત્રીઓ માટે ખુલ્લુ મુકાયું છે. બાકીના ઇમારતો, મંદિરો અને સ્તૂપ જોવા માટે પર્વત ઉપર ચડવું પડે છે. આથી આ પર્વત પર જવા માટે પગથીયાની વ્યવસ્થા છે પરંતુ તે પગથિયાં પણ સમયના વહેણ સાથે ઘસાઈને તૂટી ગયા હોવા છતાં ઘણા જ ધ્યાનપૂર્વક ચડવામાં આવે તો જ ચડી શકાય તેમ છે. પરંતુ પર્વતની ઉપર જતાં જ વિશાળ ખંડેરોની અનેક કથાઓનો સાર અહીં વહેતો સમીર કહી જાય છે.

કરોડો વર્ષના પૃષ્ઠ પર

દક્ષના યજ્ઞમાં પોતાના પતિ ભગવાન શિવનું અપમાન થયેલું જોઈ સતીએ એજ યજ્ઞકુંડની અગ્નિમાં દેહત્યાગ કર્યો. પ્રિય પત્ની એવી સતીના અસમયે દેહત્યાગથી ક્રોધિત થયેલા શિવ ગણોએ દક્ષના યજ્ઞનો ધ્વંશ કર્યો અને સ્વયં ભગવાન શિવ મહાસતીનો નિર્જીવ દેહ પોતાના ખભા પર મૂકી ચિત્તભ્રમિત અવસ્થામાં પૃથ્વી પરિભ્રમણ કરવા લાગ્યા ત્યારે ભગવાન શિવનું આ પ્રલયકારી સ્વરૂપ જોઈ ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાનું ચક્ર છોડીને મહાસતીના દેહના ચોર્યાસી ટુકડા કર્યા (આ ટુકડાઑ જ્યાં જ્યાં પડ્યા ત્યાં ત્યાં શક્તિપીઠ બન્યા.) પરંતુ મહાસતીનો દેહ નાશ થવાથી સતીના વિરહમાં ભગવાન શિવ રડવા લાગ્યા. અજન્મા શિવ મહાદેવ મહેશ એ તો મૃત્યુના પ્રલયકારી દેવતા કહેવાય, પરંતુ અનેક અતૃપ્ત આત્માઓના તેઓ પ્રભુ છે અને પ્રભુનું રુદન પણ પૃથ્વી પર પ્રલય લાવનાર બને આથી દેવરાજ ઇન્દ્રની આજ્ઞાથી સતીની એક સેવિકા ભગવાન શિવની સાથે સાથે હાથમાં કટોરો લઈને ફરવા લાગી જ્યાં જ્યાં ભગવાન શિવનું અશ્રુ બિંદુ પડે તેને કટોરામાં ઝીલી લે આમ ભગવાન શિવ પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરતાં રહ્યા અને સતીના સેવિકા ભગવાન શિવના આંસુઓને એકઠા કરતાં ગયા. આમ અનેક પ્રયત્ન બાદ ધ્યાનપૂર્વક ઉપાડેલા કટોરામાંથી પણ બે આંસુના બિંદુઓ છલકાઇને પૃથ્વી પર પડી ગયા આ બે બિંદુઓમાંથી એક બિંદુ પડ્યું રાજસ્થાનના અજમેર પાસે આવેલા પુષ્કરમાં જ્યાં તે બિંદુ સરોવર તરીકે ઓળખાયું અને બીજું બિંદુ પડ્યું કટાસક્ષેત્રમાં તે બન્યું બીજું બિંદુ સરોવર. યાત્રીઓની ખાસ અવરજવર ન હોવાથી આ સ્થળ સુમસાન પડ્યું છે, પરંતુ આ સરોવરનું જળ આજે પણ ભગવાન શિવની આ ગાથા સંભળાવે છે. આ સરોવરનું જળ સફેદ, કાળું અને અતિ પારદર્શક લીલું એવા ત્રણ રંગોની વચ્ચે રહેલું છે. જ્યાં લીલા રંગનું પાણી છે ત્યાંથી કુદરતી પાણીનો ઝરો રહેલો છે અને તે ભાગ લગભગ 300 ફૂટ ઊંડો છે અને 300 ફૂટ બાદ નીચેથી દરિયાનું પાણી વહી રહ્યું છે તેવી ત્યાંના રહેવાસીઓની માન્યતા છે. બ્રિટિશરાજ દરમ્યાન અહીં એક લાઈબ્રેરી પણ હતી પરંતુ હવે તે લાઈબ્રેરીની દિવાલો બસ ફક્ત પોતાના ભવ્ય અતીતની યાદોને પોતાના વિશાળ હૃદયમાં છુપાવીને બેસેલી છે. આ સ્થળે ખોદકામ કરતાં અહીંથી અનેક ઇમારતો મળી આવી તેમાં એક બૌધ્ધ સ્તૂપ પણ શામિલ છે. પાકિસ્તાન સરકાર દ્વારા આ સ્થળમાં રહેલી અમુક ઇમારતોનું સમારકામ કરી ત્યાં પોસ્ટ ઓફિસ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ સ્થળની આસપાસ ઘણી જ હરિયાળી રહેલી છે. પાકિસ્તાન સરકારનું કહેવું છે કે આ ઇમારતોનું સંપૂર્ણ સમારકામ થયા બાદ યાત્રીઓને માટે આ સ્થળ પર્યટક તરીકે વિકાસ પામશે.  

૫૦૦૦ વર્ષના પૃષ્ઠ પર

આ સ્થળનો બીજો ઇતિહાસ મહાભારતની કથાઓની સાથે જોડાયેલ છે. મહાભારતના સમયમાં આ સ્થળનું નામ દ્વૈતવન હતું કહે છે કે પાંચ હજાર વર્ષ પૂર્વે જ્યારે દ્યૂતક્રીડા બાદ પાંડવોને વનવાસ થયો હતો ત્યારે તેઓએ આ સ્થળે પણ પોતાના જીવનકાળનો થોડો સમય કાઢ્યો હતો. પાણી શોધવા નીકળેલા ૪ પાંડવોનો ભેટો અહીં યક્ષ સાથે થયેલો પરંતુ ત્યારબાદ પોતાના નિર્જીવ બનેલા ભાઈઓને જીવિત કરવાના આશયે પાંડુ પુત્ર યુધિષ્ઠિર અને યક્ષ વચ્ચે ધર્મસવાલનો પ્રસંગ પણ આ જ સ્થળે થયેલો તેમ માનવામાં આવે છે. આ સ્થળની આસપાસ નાના મોટા ડુંગરો આવેલા છે, અને તેમાં ઘણી જ ગુફાઓ બનેલી છે. આ પ્રદેશ સિંધુરાજ્યની નજીક હોઈ દુર્યોધનનો બનેવી સિંધુનરેશ જયદ્રથ તેના સૈન્ય સાથે આવીને પાંડવોને વારંવાર પરેશાન કરતો. ( સિંધુ રાજ્ય તે આજનું કરાંચી ) આ સ્થળની સામે સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી બોયઝ હોસ્ટેલ છે તેના ચોકીદારને જ્યારે ખબર પડી કે હિન્દુ યાત્રીઓ આવેલા છે ત્યારે તે અતિ ઉત્સાહિત થઈ ગયો અને પોતાની પાસે આ સ્થળ અંગેના જેટલા ફોટાઓ હતા તે તમામ લઈ આવ્યો તેના ફોટાઓનું આલ્બમ જોતાં જોતાં બ્રિટિશ સમયમાં આ સ્થળ કેવું હતું તે દર્શાવતો એક ફોટો મળ્યો. અતિ દુર્લભ એવા એ ફોટાની એક કોપી લઈ આ સ્થળની વિશેષ જાણકારી મેળવતા મેળવતા અમે આગળ વધ્યા. આગળ વધતાં અમારો ગાઈડ અમને ઉપર તરફના મુખ્ય મંદિર તરફ લઈ ગયો. એ મંદિરનું તાળું ખોલીને આખા મંદિરનું ગર્ભગૃહ અમને બતાવ્યું. આ મંદિરનાં ગર્ભગૃહની અંદર જતાં ગોળાકારે બનેલા પગથિયાં હતા આ પગથિયાં ઉપર ચડીને મંદિરના કળશ સુધી પહોંચી શકાય તેવી વ્યવસ્થા હતી. આ મંદિરના પ્રત્યેક ખૂણાને મન મૂકીને જોયા બાદ અમે ફરી તળેટીમાં આવેલા મુખ્ય રસ્તા પરના સરોવર તરફ ચાલી નીકળ્યા. મુખ્ય રસ્તા તરફ જતાં લાલ પથ્થરોથી બનેલી હવેલીના પ્રાંગણમાં અમે પગ મૂક્યો. આ હવેલીમાં હઠીસિંહ અથવા હરિસિંહ નામના નાનકડા ઠાકુરનો પરિવાર રહેતો હતો. અમારા ગાઈડનું કહેવું હતું કે જ્યારે આ હવેલી બની રહી હતી ત્યારે આ હવેલીના ખંડોની દીવાલ બનાવવા માટે અશ્મિના પથ્થરોનો ઉપયોગ કરવા આવ્યો હતો જેને ભરવા માટે સિમેન્ટ નહીં બલ્કે રેતીનો ઉપયોગ કરાયો હતો. બંને દેશોના વિભાજન બાદ આ હવેલીને પણ તોડી નાખવામાં આવી પરંતુ તેમ છતાં પણ હવેલીની અંદર આ અશ્મિના પથ્થરોથી બનેલી દિવાલ આજે પણ ગઇકાલના ગીતો ગાતી અડીખમ ઊભી છે. ભગ્ન થયેલા આ ખંડોની દિવાલો પર હાથ ફેરવતા ફેરવતા અમે ભૂતકાળના અનેક હાથોના સ્પર્શને ઓળખવા માટે પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા જેમાં અમને સફળતા ન મળી. બંને દેશોના વિભાજન બાદ આ હવેલીમાં વસતો પરીવાર ભારતમાં સ્થાયી થઈ જતાં આ હવેલી ઉજ્જડ થઈ ગઇ અને હવેલી પણ પોતાના ભૂતકાળના બનેલા હર્ષશોકની અનેક યાદોને મનમાં વસાવીને સદાને માટે ચૂપ થઈને બેસી ગઈ. અહીં વસેલા પ્રત્યેક ખંડેરોનો સ્વતંત્ર રીતે પોતાનો એક ઇતિહાસ છે. એ ઇતિહાસની કણી કણીને મન ભરીને માણ્યા બાદ કટાસ રાજની યાદોને હૃદયે વસાવીને અમે લાહોર તરફ આગળ વધવાની તૈયારી કરવા લાગ્યા…

આ સ્થળ એકાંતમાં આવેલું હોવા છતાં તે એટલું સુંદર છે કે બસ ત્યાં જ વસી જવાનું મન થાય. કટાસરાજનો ઇતિહાસ ફક્ત હિન્દુઓના વિશ્વાસ અને શ્રધ્ધાને સીમિત નથી રાખતું બલ્કે કંઈક અંશે બૌધ્ધ અને જૈન સંસ્કૃતિની શ્રધ્ધાની સીમા પણ અહીં આકાર પામી હતી. સિંધ સંસ્કૃતિને પોતાના હૃદયમાં છુપાવીને બેસેલા પાકિસ્તાનમાં આમ તો ભારતીય પરિવેશ, ભારતીય ફૂડ, ભારતીય પરંપરા, ભારતીય ચિત્રો, નાટકો અને પિક્ચર, સંગીત, અને ગીતોથી ભરેલું અરે થોડા ઘણા અંશે ભારતીય ધર્મ પણ તેમના વિચારોમાં અને વ્યવહાર પણ સમાયેલો છે. ઉપનિષદોમાં અને કથાઓમાં સમાયેલા આપણાં દેવરાજ ઇન્દ્રને તેઓ પોતાના માને છે અને આખી પાક ધરતીને ઇન્દ્રની ઇન્ડસ સંસ્કૃતિ માને છે પણ તેમ છતાં પણ તેઓ આપણા ભારતીયોથી જુદા છે. કદાચ ભવિષ્યમાં એવો સમય પણ આવે કે ભારત અને પાકિસ્તાનની સંસ્કૃતિ ફરીવાર એક થઈ જઇ એક નવી અર્વાચીન સંસ્કૃતિનું નિર્માણ કરશે.

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ એસ એ.

 

 

 

 

ઓસામા બિન લાદેન ભાગ ૨ મે ૨ ૨૦૧૧

રવિવારની મંગલમયી પ્રભાત સાથે દેવ વિવસ્વાન પોતાના સાત ઘોડાના રથ પર સવાર થઈ ઇસ્લામાબાદની ધરતી પર પગ મૂકી ચૂક્યા હતા. પંખીઓ પોતાના માળા ત્યજીને પહેલી ઉડાન ભરી ચૂક્યા હતા. રસ્તાની સામે પાર ઉગેલા “Jacaranda  (જકરંદા) ના વૃક્ષો પર જાંબલી રંગના ફૂલો પોતાની ખુશીમાં ફૂલ્યા ફલ્યા હતા. એપ્રિલ અને મે મહિનો આવતાં જ આ વૃક્ષોનું આધિપત્ય આખા ઇસ્લામાબાદમાં છવાઈ જાય છે. રસ્તાઓ પર ચહેલપહેલ વધવા લાગી હતી અને તે સાથે પાકિસ્તાનની ભૂમિ પરનો અમારો પ્રથમ  દિવસ ઉત્સાહ અને ઉમંગથી ખિલી ઉઠેલો હતો. મારે તો ફ્રેશ થયા બાદ તરત ફરવા નીકળી પડવું હતું પરંતુ તેજ વખતે ઇસ્લામાબાદમાં રહેલા અમારા મિત્રએ કહ્યું કે આપણે બપોરના સમયે મળીશું, તેમની આ વાતથી મારા વધુ પડતા ઉત્સાહમાં જાણે બ્રેક લાગી ગઈ હોય તેવું લાગ્યું. આરામ કર્યા બાદ બપોરે અમે અમારા મિત્રને જ્યારે મળ્યાં ત્યારે પાકિસ્તાનમાં આ પ્રથમ વ્યક્તિ હતી જેને હું મળી રહી. તેઓ મને કહે કે મને આપને મળીને અત્યંત ખુશી થાય છે તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે હજુ સુધી અમેરિકાની ઓફિસમાંથી આપના પતિ સિવાય કોઈ અહીં આવવાની હિંમત કરતું નથી તેવા સમયમાં આપ સ્ત્રી હોવા છતાં અમારા દેશમાં આવ્યાં તેનો મને આનંદ છે. મારી પત્ની તો આપને મળવા અત્યંત ઉત્સુક છે. તેઓ અમને ઇસ્લામાબાદમાં ફેરવતા ફેરવતા હોટેલ સરીના લઈ જવાના હતા આથી અમે પણ અમારા હોસ્ટની સાથે થનગનતા ઉત્સાહ સાથે ઇસ્લામાબાદની ગલીઓમાં ઘુમવાને નીકળી પડ્યા.

ઇસ્લામાબાદ

પર્વતીય ધરતી, નાનામોટા વૃક્ષો અને હરીયાળા ઘાસમાં સંતાયેલ સુસજ્જ શહેર છે. ભારત અને પાકિસ્તાનના વિભાજન બાદ પાકિસ્તાનને એક રાજધાની નગરની જરૂર હોઈ શરૂઆતના વર્ષો દરમ્યાન કરાંચી પાકિસ્તાનની રાજધાની તરીકે રહ્યું ( ૧૯૪૭-૧૯૫૮) પરંતુ કરાંચીની વધતી જતી વસ્તીને કારણે રાજધાનીને કોઇ બીજા શહેરમાં સ્થળાંતરીત કરવાનો વિચાર કરવામાં આવ્યો. ૧૯૫૮માં સમયના પાકિસ્તાનના જનરલ મુહમ્મદ અયુબખાને રાવલપિંડી  નજીક રહેલી આ જગ્યાનો વિચાર કર્યો અને અહીં શહેર બનાવવાનો હુક્મ દીધો. ( તે સમયે હંગામી રીતે રાવલપિંડીને રાજધાની ઘોષીત કરાઇ. ) ૧૯૬૦ માં ઇસ્લામાબાદના બાંધકામની શરૂઆત થઇ. ૧૯૬૮ માં ઇસ્લામાબાદને સત્તાવાર રીતે પાકિસ્તાનની નવી રાજધાની તરીકે ઘોષિત કરાયું. આ શહેરની ઊંચાઈ ૫૦૭ મીટર અને ૧૬૬૩ ફૂટ છે. ઇસ્લામાબાદની મુખ્ય પ્રજામાંથી ૬૦ ટકા લોકો પંજાબી અને ૪૦ ટકા લોકો ઉર્દુ બોલે છે. આ ઉપરાંત પશ્તુ, સૂનતી અને અંગ્રેજી ભાષા પણ જોવા મળે છે. ઇસ્લામાબાદ શહેર ૪ પહાડી ઇલાકા વચ્ચે આવેલું છે તેમાંની એક મુખ્ય પહાડીનું નામ મરગલા હિલ્સ છે. પર્શિયનમાં મર એટ્લે સાપ અને ગલા એટ્લે ટોળું. કહેવાય છે કે આ હિલ્સ પર ઘણા સર્પો ખૂબ જોવા મળતાં હોવાથી આ પહાડીનું નામ મરગલા પડ્યું. મરગલાની પહાડીની પછી હિમાલયની પર્વતમાળાની શરૂઆત થાય છે.

ઇસ્લામાબાદ શહેર એ A to Z ની સાઇન અને સેક્ટરો તથા પેટા સેક્ટરોની વચ્ચે વહેંચાયેલું છે. અમારી હોટેલ એ પાંચ નંબરના સેકટરમાં આવેલી હતી અમારી હોટેલની સામે જ આવેલ પાર્લામેન્ટહાઉસ, પ્રેસિડેન્ટ હાઉસ, પાકિસ્તાન ટીવી ઓફિસ, ફૈસલ મોસ્ક, મરગલા હિલ્સ, દામન-એ-કોહ વગેરે જોતાં જોતાં આખરે અમે હોટેલ સરીના પહોંચ્યા ત્યારે મોડી બપોર થવા આવેલી. આ હોટેલની બાંધણી મને આપણાં રાજસ્થાન અને રાજપૂત લોકોની યાદ અપાવી ગઈ. ર્હોટેલ સરીનામાં અમને અમારા હોસ્ટનો પરીવાર મળ્યો. અમારા મિત્રના બેગમ મને કહે કે એક પાકિસ્તાની નાગરિક ઈન્ડિયામાં જઈ બેધડક ફરી શકે છે પણ કોઈ ઇન્ડિયન ખાસ કરીને અહીં આવતા નથી એવા સમયમાં આપ આપ યુ એસ એ થી ભલે આવ્યા, પણ ભારતીય મૂળની એક સદસ્ય અમારે આંગણે આટલા ઉત્સાહથી પાકિસ્તાન ફરવા માટે આવી છે તેનો આનંદ મને અધિક છે. તેમની સાથે લંચ અને વાતચીતના અંતે અમે બીજા દિવસે મળવાનું નક્કી કરી તેમનાથી છૂટા પડ્યાં. કારણ કે મોડી સાંજે અમારે એમની ઓફિસના બીજા કલીકને મળવાનું હતું.

રવિવારની મોડી સાંજે અમે અન્ય એક મિત્ર સાથે ઇસ્લામાબાદની  Residential એરિયા જોવા નીકળ્યાં. ઇસ્લામાબાદની મોટાભાગની પ્રજા રૂઢિચુસ્ત છે. સ્ત્રીઓ માટે ઘણા જ નિયમો જોવા મળે છે. ઇસ્લામાબાદમાં બહુમાળી એપાર્ટમેંટ કોમ્પલેક્સ બહુ જ ઓછા અને બંગલાઓ વધુ દેખાય છે. બંગલાની આજુબાજુ ઊંચી દિવાલ અને દરવાજાઑ એ રીતે જોવા મળે છે કે રસ્તામાંથી પસાર થનાર કોઈપણ વ્યક્તિ કે વાહનમાં બેસેલ વ્યક્તિઓ આસાનીથી દિવાલની અંદર જોઈ ન શકે. અમુક બંગલાઓ એવા પણ જોયા જેમાં સૌ પ્રથમ મોટો ગેઇટ હોય અને ગેઇટમાંથી અંદર આવ્યાં બાદ મોટી ગ્રીલ હોય. ગ્રીલની અંદરથી ઘરમાં જવાનો મુખ્ય દરવાજો હોય. ઘરની મુખ્ય વ્યક્તિ ઘરની બહાર જાય કે તરત જ ઘરની બીબીઓ ગ્રીલને અંદરથી તાળું લગાવી દે છે. તે ગ્રીલની બહાર અને મુખ્ય ગેઇટની વચ્ચે એક બેલ રાખી હોય જ્યારે બેલ વાગે ત્યારપછી ગૃહનારી દરવાજો ખોલીને ચેક કરે અને ત્યારપછી તે તાળું ખોલી આપે. બહારની કોઈ વ્યક્તિઓ કે પોસ્ટમેન આવે તો બીબીઑ ગ્રીલ સુધી જ આવે છે પણ તાળું ખોલાતું નથી. ઘણી સ્ત્રીઓ અને છોકરીઑ માથું દુપટ્ટા વડે ઢાંકીને રાખે છે. જ્યારે મોટાભાગની સ્ત્રીઓ અબાયા, નિકાબ અને હિજાબ પહેરે છે જેમાં સ્ત્રીઑનું આખું શરીર ઢંકાઈ જાય છે. અબાયા અને હિજાબની ડિઝાઇન પરથી સામાન્ય રીતે ખબર પડી જાય છે કે આ સ્ત્રીઑ કેવા ફેમિલીમાંથી આવે છે. શહેર જોઈને અમે હોટેલ પર પાછા આવ્યા ત્યારે રસ્તાઓ સુમસાન બની ચૂક્યા હતાં. હોટેલમાં રહેલા કમાન્ડો, ગાર્ડ્સ અને એમ્પ્લોયર્સની શીફટ બદલાઈ ચૂકી હતી. અમારી આવતીકાલ કેવી આનંદમય રહેશે તે હું કહી શક્તી ન હતી તેથી આજની રાત્રીએ હું શાંતિથી સૂઈ ગઈ ત્યારે ખબર નોહતી કે આજની મધ્યરાત્રીએ બદલાઈ રહેલા ઇતિહાસના અમે જાણે અજાણે સાક્ષી બની જઈશું.

સવારના સમયે મારી આંખો ખૂલી ત્યારે સુર્ય કિરણોએ મારા રૂમમાં અને બહારની બાજુએ કાગડાઓએ પોતાનું સામ્રાજ્ય ફેલાવી દીધું હતું. મારા પતિ પોતાની જોબ પર નીકળી ચૂક્યા હતાં. બારણું ખોલીને લોબીમાં નજર ફેરવીને જોયું કે હોટેલમાં કામ કરી રહેલા લોકલ લોકોની તો અવરજવર તો જેટલી હોવી જોઈએ તેટલી આજે ન હતી. બસ થોડા ઘણા Guests દેખાઈ રહ્યાં હતાં તેઓ પોતાના સામાન સાથે ચૂપચાપ જઇ રહ્યાં હતાં, તેઓના મો ઉતરેલા હતા અને ચહેરા પર ન સમજાય તેવી શાંતિ છવાયેલી હતી. મારી આસપાસનું વાતાવરણ થોડું બદલાયેલું  હોય તેવું લાગતું હતું. તૈયાર થઈ જ્યારે મારા રૂમની બારીમાં ઊભી હતી ત્યારે એક ખૂણામાંથી દૂર દેખાતા પાર્લામેંટ હાઉસ તરફ પળ–બેપળ માટે જોઈ મારી નજરને મે બીજી તરફ ફેરવી લીધી. બારીની બીજી તરફથી દેખાતા રસ્તા પર લોકોની અને વાહનોની અવરજવર જોવા માટે મારા પગના અંગૂઠા પર ઊંચી થઈ ગઈ પરંતુ ફરી આશ્ચર્ય થયું રસ્તાઑ લગભગ ખાલી પડેલા હતાં. દિવસ ઊગી ગયો હોવા છતાં આ પ્રકારની શાંતિથી મને આશ્ચર્ય થતું હતું કે શા માટે આજે આ શહેર આટલું શાંત છે? હોટેલ અને શહેરને શાંત જોઈ હું બસ મારી આસપાસના વાતાવરણને સમજવાનો બસ નિરર્થક પ્રયાસ કરી રહી હતી. પરંતુ જેમ શહેર શાંત હતું તેમ મારા રૂમમાં પણ શાંતિ હતી. આજે ન જાણે મને કેમ આ શાંતિ ખલતી હતી. અચાનક મને એ ન ગમતી આ શાંતિને ચીરતી ફોનની રિંગ વાગી ઉઠી……… સામે મારા પતિ હતા તેમણે મને કહ્યું કે પૂર્વી એક ન્યૂઝ છે અને બહુ મોટા ન્યૂઝ છે આટલું જ સાંભળતા જ મારું હૃદય કંપી ઉઠ્યું. એક જ સેકન્ડમાં મને મારા ઈન્ડિયામાં રહેલા મારા પરિવારની અને બીજી તરફ યુ એસ એ માં રહેલા મારા બાળકોની ચિંતા થવા લાગતાં હું પ્રભુને પ્રાર્થના કરવા લાગી. મારી એ પ્રાર્થના ચાલુ હતી ત્યાં જ તેમણે મને પૂછ્યું, પૂર્વી શું તારું ટીવી ચાલું છે? ટીવીની વાત સાંભળી મને ખ્યાલ આવી ગયો કે જે ન્યૂઝ છે તે મારા પરિવાર વિષે નથી પરંતુ કોઈક ન્યૂઝ તો છે જ, પળભરમાં મારા પરિવાર માટે કંપેલું મારું હૃદય આ બે શબ્દો સાંભળતાં જ શાંત થઈ ગયું અને મે સામે જવાબ વાળીને કહ્યું કે ના મારું ટીવી ચાલું નથી ….આથી તેઓ મને કહે કે ઓસામા બિન લાદેન ઇસ્લામાબાદની નજીકથી જ મળ્યો છે અને તેને મારી કાઢ્યો છે, અને આ ઓપરેશન અમેરિકા દ્વારા થયું છે. આ સમાચાર સાંભળીને મારું મન અત્યંત વ્યગ્ર થઈ ગયું હતું. વ્યગ્ર એટલા માટે કે હજુ ગઇકાલે અમે પાકિસ્તાન આવ્યાં અને આજે એટ્લે કે બીજા જ દિવસે આ સમાચાર મળ્યા. વળી આ ન્યૂઝથી ઇસ્લામાબાદમાં તોફાનો ફાટી નીકળવાનો પણ ડર હતો. તેથી તેઓની વાત સાંભળતાં સાંભળતા હું લગભગ સ્તબ્ધ થઈ ચૂકી હતી, હૃદયના ધબકારાની સ્પીડ વધી ગઈ હતી, રૂમમાં એ.સી ચાલું હોવા છતાં મને પસીનો છૂટી ગયો હતો, મન કંઈ જ વિચારી શકતું ન હતું, મસ્તકમાં શૂન્યાવકાશ વ્યાપી ચૂક્યો હતો, ચહેરા પર ડરનો સાયો પોતાની પરછાઇ છોડી ચૂક્યો હતો અને થોડી પળો માટે હું પૂતળું બની ચૂકી હતી. હજુ તો અમારી સફરનો બીજો જ દિવસ હોઈ આ મળેલા સમાચારે અમારી શક્તિ જ હણી લીધી હોય તેમ લાગ્યું. તેથી અમે વિચારવા લાગ્યા કે અહીં રહીને રિસ્ક લઈએ તેના કરતાં પાકિસ્તાન છોડી દઈ તે જ વધુ સારું રહેશે. પરંતુ અમારો બીજો વિચાર અમને કહેતો હતો કે કદાચ અહીં કોઈ ધમાલ ન થાય અને અમે અહીં રહી શકીએ બસ આમ જ ડામાડોળ થઈ ગયેલું અમારું મગજ એટલી હદે શૂન્યવકાશ થઈ ગયું હતું કે કંઇપણ વિચારવાની તાકત અમારામાં રહી ન હતી અને વળી તરત ને તરત નિર્ણય લઈ શકાય તેમ પણ ન હતું અને જો ત્વરિત નિર્ણય લઈએ તો એ નિર્ણય પર અમલ કરવો પણ મુશ્કેલ હતો કારણ કે તાલિબાન અને અલકાયદાનો Response શું હતો તેનો અમને ખ્યાલ ન હતો……તેથી આગળ શું કરવું તે અમારી સમજમાં આવતું ન હતું. આથી વિચાર્યું કે તેઓ હાલમાં તેમનું ઓફિસનું કામ ચાલુ રાખે આગળની પરિસ્થિતી શું છે, કેવી છે તે જાણીને તથા યુ એસ એ થી શું કહે છે તે સમજીને નિર્ણય લઈશું આમ અમે નક્કી કરી રહ્યાં હતાં, ત્યાં તેઓ મને કહે કે પૂર્વી એવા પણ સમાચાર મળ્યા છે કે શહેરમાં ગમે ત્યારે દંગલ થઈ શકે તેમ છે માટે એક કામ કરજે બને ત્યાં સુધી તું રૂમમાં જ રહેજે અને નીચે આવવું હોય તો હોટેલની બહાર જઈશ નહીં…….અને હું તને વારંવાર ફોન કરતો રહીશ અને તને જો વધુ ડર જેવુ લાગે તો મને જણાવજે હું આવી જઈશ હું આપણી હોટેલથી ખાસ દૂર નથી……એમનું બોલવાનું ચાલું રહ્યું હતું પરંતુ મારા સફેદ થયેલા ચહેરા પર ભય, ડર અને ખોફનો સાયો ઝળૂંબી રહ્યો હતો અને મારી વાચા જાણે હણાઈ ગયેલી હોઈ હું ચૂપ રહી. હલો……હલો….પૂર્વી સાંભળે છે….???. તેમનો ફોનમાં ગુંજતો અવાજ મને તેમના તરફ ખેંચી રહ્યો હતો તેથી મે કહ્યું કે આપ મારી ચિંતા ન કરો અને હોટેલમાં આવવા માટે નીકળો તો પહેલા મને ફોન કરજો જેથી કરીને હું આપની રાહ જોઈ શકું, એમની એક હા સાથે ફોન મુકાઇ ગયો અને હું……જ્યાં હતી ત્યાં જ બેસી પડી………..

લોબીની બહાર ચહેલપહેલ વધવા લાગી હતી પરંતુ મારું મન કાર્યરત થયું ન હતું. મારા બાળકોની અને ઈન્ડિયામાં રહેલા મારા પરિવારજનોની અમારે માટેની ચિંતા વધતી જતી હતી. મારા ફોનમાં તેઓના Text Msg આવવા ચાલું થઈ ગયેલા હતાં. તેઓ જાણવા માંગતાં હતાં કે અત્યારે ઇસ્લામાબાદમાં શું પરિસ્થિતી છે? તેઓ મને વારંવાર કહેતા હતાં કે તમે હોટેલની બહાર ન જશો અને એકલા તો ક્યાંય ન જશો.

થોડા Phone call Text Msg

From USA:

USA: What is going on there We: we r fine here but What is going on there? USA: We’re surprised, joyous and shocked that Osama Bin Laden was actually caught by the U.S. We’re also worried about what will happen in Pakistan to everyone. Will there be a terrorist retaliation? Was crossing Pakistan”s border without their permission legal?

2) From USA:

USA: Whats going on over there? We: Do not worry about us we are fine. USA: Ok Good. You should contact the US Embassy due to the fact that all travel to & from Pakistan is at a standstill We: We had already registered before we came in. We’ll contact again tomorrow USA: Contact the US consulate there. We: Called the consulate. There are no special instructions. We’ll check in the morning again.

3) From India

India: How are you? Is there any trouble with Osama bin Laden’s death? We: No trouble so far. Everything is quiet. So do not worry about us. India: Give me message twice a day. We are worried so much.

એક તરફ હું ઈન્ડિયા અને યુ એસ એમાં રહેલા મારા પરિવારને સાંત્વન આપી રહી હતી પરંતુ અંદરથી મારૂ મન બેચેન બની ચૂક્યું હતું. ટીવી પર મિસ્ટર ઓબામા અને ઓસામા બિન લાદેન છવાઈ ચૂક્યા હતા પરંતુ પાક નાગરિકો, પાક ટીવી ચેનલોનો રોષ વધી ચૂક્યો હતો. આતંકવાદી ઓસામા બિન લાદેન મરી ગયો તેની ખુશી તેઓને થઈ હતી પરંતુ અમેરિકાની મિલ્ટ્રી ઇસ્લામાબાદ સુધી આવી ગઈ, અને આવીને પાકિસ્તાનની જાણ બહાર અને તેઓની મદદ વગર ઓસામા બિન લાદેનને મારી કાઢ્યો તે વાતનું દુઃખ વધારે હતું. પાક ટીવી પર એક ફોટો વારંવાર આવતો હતો, તે હતો કે જ્યારે મધ્યરાત્રિએ આ ઓપરેશન થઈ રહ્યું હતું ત્યારે Washington DC માં આ ઓપરેશન Presidential Cabinet દ્વારા જોવાઈ રહ્યું હતું.

તે સમયે જે પોઝિશન અમેરિકન કેબિનેટના સભ્યોની હતી તે પોઝિશનમાં તેઓ પાકિસ્તાનની કેબિનેટના સભ્યોના ડમી મૂકી વિચારી રહ્યા હતા કે જો અમેરિકન કેબિનેટને બદલે પાક કેબિનેટના સભ્યો અહીં આ રીતે જોતાં હોત તો પાકિસ્તાનને કેટલો આનંદ થાત? પણ અમેરિકાએ પાકિસ્તાન પાસેથી આ ક્રેડિટ લેવાનો મોકો છીનવી લીધો હતો અને આ વાતની પીડા તેઓને થઈ રહી હતી પાક મીડિયા અને ન્યૂઝ પેપર સવાલ કરી રહ્યા હતા કે અમેરિકા કહે છે કે ઓસામાનો મૃતદેહ તેઓએ દરિયામાં ફેંકી દીધો છે શું અમેરિકાની આ વાત સાચી છે કે ઓસામા મરી ગયો છે, અને અમેરિકાએ મારી કાઢ્યો છે આ વાતમાં કેટલી હકિકત રહેલી છે અને કેટલી અફવા રહેલી છે. પાકિસ્તાની મીડિયા પાકિસ્તાનના લોકોને વારંવાર પૂછી રહી હતી કે અમેરિકાનું પાકિસ્તાનમાં આ રીતે આવવું એ કેટલે અંશે યોગ્ય છે? અને આ અંગે તમારો અભિપ્રાય શું છે? અમેરિકાએ પાકિસ્તાનની જાણ બહાર જે પગલું લીધું છે તે બરાબર છે? એક તરફથી પાકિસ્તાન મિડિયા અમેરિકાને સવાલ પૂછી રહ્યું હતું ત્યારે બીજી તરફ શહેરમાં દંગલ ન થાય તે માટે પોલીસો સજ્જ થઈ ચૂકી હતી. સિંધ, કરાંચી, બલૂચિસ્તાન અને પેશાવરમાં નાનામોટા તોફાનો ચાલુ થઈ ચૂક્યા હતા. પરંતુ ઇસ્લામાબાદની પ્રજા શાંત હતી આ સમયે તેઓની સમજદારી જણાઈ આવી. બે પ્રકારની લાગણી તેમના મન પર છવાયેલી હતી. ઓસામાના જવાથી તેઓ કદાચ ખુશ પણ હતાં અને પરંતુ તેમના દેશમાં આ રીતે અમેરિકાનું આવવું તેઓને ગમ્યું ન હતું પણ મોટાભાગના લોકો ચૂપ હતા.

અચાનક મારા રૂમની બેલ વાગતા મે ઊભા થઈ બારણું ખોલ્યું ત્યારે હોટેલમાં કર્મચારી લોકોની ચહેલપહેલ વધી ચૂકી હતી. મારી આસપાસના ઘણા રૂમમાં ક્લીનિંગ ચાલી રહ્યું હતું તેથી ખ્યાલ આવ્યો કે તે રૂમના ગેસ્ટ જઈ ચૂક્યા છે. કદાચ ડરથી જ તેઓ હોટેલ છોડીને જઈ ચૂક્યા હતાં. એ વાતાવરણમાંથી હજુ હું બહાર આવું તે પહેલા હોટેલની એક ક્લીનિંગ લેડી મારી પાસે આવી પૂછવા લાગી બીબીજી આપ અમરિકા સે આયી હો? તે પ્રશ્ન સાથે મને સહજ રૂપે પૂછાયેલા આ પ્રશ્નની ગંભીરતા સમજાઈ ગઈ તે કદાચ જાણવા માંગતી હતી કે અમે પણ અમેરિકાથી છીએ કે નહીં. આ લેડી પાસે અમે ક્યાંથી આવ્યા છીએ તે કહેવું યોગ્ય ન લાગતાં મે વાતને ફેરવી કાઢવા પ્રયત્ન કર્યો. હજુ એ પ્રયત્ન ચાલી જ રહ્યો હતો ત્યાં જ હોટેલનો અન્ય એક આસિસ્ટન્ટ સામે આવી ગયો અને તે બોલી ઉઠ્યો મેડમજી તો અમરિકા સે હૈ, હૈના મેડમજી પરસો રાત કો જબ આપ અપને મિયાં કે સાથ આયી તબ મૈ વહી થા હૈના મેડમજી?? મને થોડીવાર માટે સમજ ન પડી કે આ વાતનો હું શું જવાબ આપું કારણ કે હજુ પણ મારુ માથું ભારે હતું શું કહેવું, શું કરવું તે વાતમાંથી બહાર આવી ન હતી. તેથી તેઓને સીધો જવાબ આપવાને બદલે મે તેને કહ્યું કે મેરા નામ પૂર્વી હૈ ઔર મૈ ઇન્ડિયન હૂં……. તો ફીર અમરિકા સે કૈસે આયી? આસિસ્ટંટે પૂછ્યું. મે કહ્યું કે હમ તો યહાં કંપની કે કામ સે આયે હૈ ઔર મૈ તો અપને મિયાં કે સાથ આપકા દેશ દેખને આયી હૂં…….. મારો જવાબ સાંભળી તે ક્લીનિંગ લેડી મલકાઇ ગઈ ,અને મને પૂછવા લાગી કે બીબીજી હમારા દેશ કૈસા લગા? વાતને બીજા મોડ તરફ વળતી જોઈ મારા મનને થોડી શાંતિ થઈ. પરંતુ મનથી હું જાણતી હતી કે આ દેશમાં અમેરિકન હોય કે ઇંડિયન બંને ને માટે ખતરો જ રહેલો છે. થોડીવારમાં ક્લીનિંગ લેડી અને આસિસ્ટંટનું કામ પૂરું થતાં તેઓ ચાલ્યા ગયાં.

ઢળતી બપોરે મારા પતિ આવ્યા ત્યારે અમે આગળ શું કરવું તે વિષે વિચાર કરવા લાગ્યા. તેઓ મને કહેવા લાગ્યા કે એવા પણ સમાચાર મળેલા છે કે પાકિસ્તાન એરપોર્ટ બંધ થઈ ગયું છે પરંતુ ખરેખર બંધ થયું હતું કે કેમ તે અમે જાણતા ન હતા તેથી આગળનો નિર્ણય અમે લઈ ન શક્યા તેથી તેમણે કહ્યું કે આપણે અમેરિકન એમ્બેસીમાં ફોન કરીએ અને તેઓ જે પ્રમાણે કહેશે તે પ્રમાણે નિર્ણય લઈશું. અમે અમેરિકન એમ્બેસીમાં ફોન કર્યો પરંતુ અમારી જેમ પાકિસ્તાનમાં ફરવા આવેલા અન્ય અમેરિકન નાગરિકો તરફથી પણ પૂછપરછ થતી હશે તેથી અમારો ફોન લાગ્યો નહીં આથી તેઓ કહે કે હું ઓફિસ જઈ ફરી ફોન કરીશ તું રૂમમાં આરામ કરજે સાંજે હું વહેલો આવી જઈશ.

તેઓના ઓફિસ ગયા બાદ મને લાગ્યું કે હું આ રીતે રૂમમાં બેસી રહીશ તો મન ભારી જ રહેશે આથી મારે હોટેલની બહાર જવું જોઈએ થોડીવાર ફરીને આવીશ તો સારું લાગશે. મે અમારા મિત્રની પત્નીને ફોન કરી પૂછ્યું કે આપ કેટલા વાગે આવશો? તેઓ કહે કે આજની પરિસ્થિતી જોતાં આજનો પ્રોગ્રામ કેન્સલ કરીએ તો કેમ રહેશે? મે કહ્યું મને વાંધો નથી પરંતુ આપનો ડ્રાઈવર મારી સાથે સિટીમાં આવશે? મારી વાત સાંભળીને તેઑ કહે આપકો બાહર ક્યૂઁ જાના હૈ?? ઔર ઇસ વક્ત આપકા બાહર જાના ક્યા ઠીક હૈ ? તેઓની વાત સાચી હતી પણ મારી પાસે કોઈ જવાબ ન હતો તેથી મે કહ્યું કે બસ યુંહી હોટેલ મે રહેકર યહી સારી બાતે સૂનકર મેરા મન બહોત ભારી સા હો ચુકા હૈ ઇસી લિયે થોડી સી ફ્રેશ હોના ચાહતી હૂઁ બસ. તેઓ કહે કે સારું હું થોડીવારમાં ફોન કરીશ. લગભગ અડધી પોણી કલાકમાં તેઓનો ફરીથી ફોન આવ્યો કે મૈ અપને ડ્રાઈવર કો ભેજ રહી હું આપ રેડી હો જાઈએ. હું તૈયાર થઈ તેમના ડ્રાઈવરની રાહ જોઈ રહી હતી ત્યાં જ અમારા મિત્રની બેગમ સાહેબા જ મારા રૂમ પર આવ્યા તેમને આવેલા જોઈ મને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું આથી મે તેમને કહ્યું આપ કેમ આવ્યા? તેઓ કહે મૈને પતા કીયા હૈ શહર મેં શાંતિ હૈ કહીં સે ભી કોઈ ભી બૂરી ન્યૂઝ આઈ નહીં હૈ ઇસ લિયે હમ દોનો સાથ સાથ જાયેંગે ઔર રાત હોને સે પહેલે લૌટ આયેંગે. તેઓની વાતથી આનંદિત થઈ ગયેલી હું શહેર જોવા તેમની સાથે નીકળી ત્યારે શહેરના રસ્તાઑ પર સન્નાટો છવાયેલો હતો, બહુ થોડા માણસો દેખાઈ રહ્યા હતાં. રસ્તામાંથી પસાર થતી મોટાભાગની નાની મોટી માર્કેટો ખાલી હતી અને દુકાનોના શટર બંધ હતાં. કાયદા અને સુરક્ષા પર માટે ઠેર ઠેર પોલીસોની નાની મોટી ટુકડીઑ તહેનાત કરવામાં આવેલી હતી, પાર્લામેન્ટ હાઉસ, પ્રેસીડન્ટ હાઉસ વગેરે પર સુરક્ષા વધારી દીધેલ હતી અને ઇસ્લામાબાદમાં કરફ્યુ જેવી શાંતિ છવાયેલી હતી. શહેરને લગભગ બંધ જોઈ તેઓ મને કહે કે સામાન્ય રીતે દરેક શુક્રવારે માર્કેટ બંધ હોય છે અથવા અમુક સ્ટોર્સ મોડા ખૂલે છે કારણ કે શુક્રવાર જાહેર રજાનો દિવસ હોય છે પરંતુ આજે આ ઓસામા બિન લાદેનને કારણે સામાન્ય શુક્રવાર કરતાં પણ આજે વધુ શાંતિ છે. જ્યારે અમે આ સૂના ઇસ્લામાબાદને જોતાં જોતાં આગળ વધી રહેલા ત્યારે સિટી સેન્ટરને જોઈ અમને ઘણું જ આશ્ચર્ય થયું કારણ કે સન્નાટો ભરીને બેસેલા ઇસ્લામાબાદના હૃદયમાં જાણે એક ધડકન ધડ ધડ કરી રહી હોય તેમ શહેરનો આ વિસ્તાર હસીખુશીના માહોલથી છવાયેલો હતો. અમને લાગતું હતું કે અમે બંને પાગલ છીએ કે આવા વાતાવરણમાં અમે સિટી જોવા નીકળેલા છે પણ અહીં તો અમારા જેવા અનેક પાગલ ફરી રહ્યા હતા જેના ચહેરા પર જરાપણ ડરનું નામોનિશાન ન હતું. આ જગ્યાને જોતાં જ અમારા ડરનો ભ્રમ ભાંગી ગયો હતો. આ વિસ્તારની અંદર જ અમે ઘણું ફર્યા. આ વિસ્તારમાં ફરતી વખતે અહીં મે લેસ માટેનો વિશાળ શો-રૂમ જોયો. તે શો-રૂમના ઓનર સાથે વાતચીત થતાં તેઓ મને કહે કે અમે પાકિસ્તાની નાગરિક છીએ પરંતુ ઇંડિયન વસ્તુઓ વગર અમને ચાલતું નથી. તેથી અમારો પોણાભાગનો માલ ઈન્ડિયાથી આવે છે. આ સાંભળીને મારામાં રહેલ ભારતીય ખુશીથી ઝૂમી ઉઠયો. અહીં અમે મોડી સાંજ સુધી બેધડક રીતે ફર્યા. સાંજ ઢળતા ઇસ્લામાબાદની શાંતિ અને સન્નાટામાં વધારો થતો જતો હતો તેથી વધુ સમય આજના દિવસે અમે અહીં પસાર કરવાને બદલે હોટેલ તરફ પાછા ફર્યા.

હોટેલ પર જ્યારે હું પાછી ફરી રહી હતી ત્યારે ઇસ્લામાબાદ રોશનીથી ઝળહળી ઊઠેલું. રસ્તા પર જે જે જગ્યાએ પોલીસોની નાની નાની ટુકડીઑ જોયેલી તે ટુકડીઑ મોટી થઈ ગયેલી, કદાચ તેઓને રાતભર ત્યાં જ રહેવાનો ઓર્ડર મળેલો હશે તેથી ટેન્ટસ બંધાઈ રહેલા હતાં. જેમ જેમ અમે પાર્લામેન્ટ હાઉસ તરફ રહેલી અમારી હોટેલ તરફ વધતાં જતાં હતાં તેમ તેમ ચોકીઑ અને ચોકીપહેરાઓ વધી રહ્યા હતાં. હોટેલ પાસે પહોંચી ત્યારે જોયું કે હોટેલની બહાર ખાસ સ્કોવ્ડ ડોગ્સ, રાઈફલો સાથે રેગ્યુલર કમાન્ડો, પોલીસની ટુકડીઓ, ગાર્ડ્સ, એમ્બ્યુલન્સ અને પોલીસ વાન સાથેની વિશેષ સિકયોરિટી ગોઠવવામાં આવી હતી. કદાચ રાત્રિના સમયે કોઈ તોફાનની આશંકા હતી તેથી ચાંપતા પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા હતાં. હોટેલની અંદરના ગેસ્ટ સિવાય બહારના લોકોને અંદર આવવાની મનાઈ કરી દેવામાં આવી હતી.

રૂમમાં પાછી ફરી ત્યારે મારા પતિ આવી ગયા હતાં. મારા પતિ મને જણાવી રહ્યા હતાં કે બપોરે ઓફિસે ગયા બાદ ઓફિસવાળા અને અમારી અમેરિકાની ઓફિસવાળા પણ આ જ વાતની તપાસ કરી રહ્યા છે કે અમારું અહીં રહેવું કેટલું સુરક્ષિત છે? અમારી અમેરિકાની ઓફિસવાળાએ અમને કહી દીધેલું કે જો જરાપણ તમને રિસ્ક  જેવુ લાગે તો તમે તરત જ પાકિસ્તાન છોડી દેશો. જ્યારે પાકિસ્તાનમાં રહેલ અમારા અન્ય એક મિત્રએ પણ પોતાની આર્મી ઓળખાણ વડે તપાસ કરી ત્યાંની પરિસ્થિતી શું હતી તે જાણવાની કોશીષ કરેલી.

(Subject: Security assessment ) I spoke with a friend who is in security business and thus in close contact with police and army security (and spoke to his friend) who works for the police and they both tell me that they are not expecting any protests or unrest in the country due to Osama’s death..….[[name removed]] also verified independently from his contacts in police and army. According to them you both (as Indian and American nationals) should feel comfortable going anywhere ordinary Pakistani’s are comfortable going.)

  • The Embassy reiterates its advice to all U.S. citizens to take measures for their safety and security at all times.  These measures include maintaining good situational awareness, avoiding crowds and demonstrations, and keeping a low profile.  U.S. citizens should avoid setting patterns by varying times and routes for all required travel.  U.S. citizens should ensure that their travel documents and visas are valid at all times.  In addition, over the next several days and weeks, we advise U.S. citizens to avoid areas where foreigners are known to congregate
  • For the latest security information, U.S. citizens living and traveling abroad should regularly monitor the Department of State’s Bureau of Consular Affairs Internet website, where the current Worldwide Caution, Travel Warning for Pakistan, and Country-Specific Information for Pakistan can be found.  Travel information is also available at …….. Up-to-date information on security can also be obtained by calling…….[[no # removed]] in the United States and Canada .

પાકિસ્તાનમાંના અમારા અન્ય એક મિત્રે પણ તપાસ કરીને પરિસ્થિતીનો તાગ મેળવવા પ્રયત્ન કર્યો. મારા પતિ સાથે આજના દિવસના બનાવની ચર્ચા કરતાં તેમણે જણાવ્યું કે એકંદરે ઇસ્લામાબાદની પ્રજાએ શાંતિથી આ હકિકતનો સ્વીકાર કર્યો છે. તેમને લાગે છે કે ઓસામા બિન લાદેન જેવો ખૂંખાર આતંકવાદી માર્યો ગયો તે આખરે સારું જ થયું છે.જો કે, એક અમેરિકન તરીકે અમારા માટે અહીં રહેવું કેટલું સુરક્ષિત હતું તે અમે જાણતા ન હતા. અમેરિકન એમ્બેસીમાં પૂછતાં તેમણે જણાવેલું કે ઇસ્લામાબાદ હાલમાં સુરક્ષિત છે, પરંતુ બને ત્યાં સુધી કોઈ પણ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં જવાનું ટાળજો. આ સાંભળીને અમને શાંતિ તો થઈ હતી, છતાં અમે સાવ ચિંતામુક્ત થયા ન હતા. હજી બે-ત્રણ દિવસ શાંતિથી નીકળી જાય તો કદાચ વાંધો ન આવે. આ દિવસ તો યાદગાર રહ્યો હતો. અહીંના લોકોના સદ્ભાવના અને પ્રેમના અનુભવ થયા હતા, જેણે અમારી ખૂબસૂરત યાદોના ચિત્રમાં વધુ એક રંગછટા ઉમેરીને ચિત્રને વધુ ખૂબસૂરત બનાવી દીધું હતું. અમે ઈસ્લામાબાદમાં બીજા બે-ત્રણ દિવસ પસાર કર્યા. ઈસ્લામાબાદની નજીક આવેલા સઇદપુર/Saidpur ગામની પણ અમે નાનકડી મુલાકાત લીધી. પહાડી અને હરિયાળી વચ્ચે વસેલું આ ગામ ખૂબ સુંદર છે. વિભાજન પહેલાં આ ગામમાં ઘણાં જૈન પરિવારો વસતાં હોવાનું જાણવા મળ્યું. તેને કારણે અહીં જૈન દેરાસરો પણ ઘણાં હતાં. છે. જો કે, આજે એ દેરાસરની ઇમારતો અપૂજ અને ખાલી પડી છે. આ દેરાસરમાંથી મૂર્તિઓ હટાવી લેવામાં આવી છે. જૈન દેરાસર ઉપરાંત અહીં એક સૂર્યમંદિર પણ છે, પણ તેય ખાલી જ છે. જાણવા મળ્યું કે આ મંદિરની મૂર્તિઓને વિભાજન દરમ્યાન તોડી નાખવામાં આવેલી. અહીં વસતા હિન્દુઓની ખાલી પડેલી હવેલીઓનો ઉપયોગ હાલમાં રેસ્ટોરાં તરીકે કરાય છે.

એકંદરે અહીં શાંતિ છવાયેલી હતી અને અમને કંઈ ડર જેવું જણાયું નહીં, આને કારણે અમારી હિંમત વધી અને અમે અમારા મૂળ કાર્યક્રમને વળગી રહીને એ મુજબ જ આગળ વધવાનું નક્કી કર્યું. પાકિસ્તાનના આ પ્રવાસમાં અમને હજી કંઈ કેટલાય અનુભવો થવાના બાકી હતા! અને એ અનુભવો અમને અહેસાસ કરાવતા રહેવાના હતા કે અમે પાકિસ્તાનમાં છીએ.

 

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ એસ એ.