Monthly Archives: સપ્ટેમ્બર 2016

સૂર્યની ચેતનાશક્તિ રાંદલ

ૐ श्री संज्ञादेवी च विद्महे सूर्यपत्नी च धिमही तन्नो रांदल प्रचोदयात ।

નવરાત્રીનાં પાવન દિવસોમાં આપણે માતાનાં અનેક સ્વરૂપનાં દર્શન કરીએ છીએ. માતાના આ અવતાર સ્વરૂપમાં મોટાભાગે માતા વૈષ્ણવી કે પાર્વતીનાં છે, પણ માતા સરસ્વતી સમાન સુખ શાંતિ, સંપતિ અને ભક્તિ ધાત્રી ભગવતી રાંદલ વિષે ઓછું લખાયું છે. ગુજરાતીઓનાં શુભ પ્રસંગોમાં રાંદલ તેડવાની વિધિ પૂજન ધામધૂમથી ઉજવાય છે. લગ્ન, સંતાનોનાં જન્મ સમયે, સીમંત, જનોઈ વગેરે પ્રસંગે ‘રાંદલ તેડવાનો’ પ્રસંગ જરૂર ઉજવાય છે. સવારે બ્રાહ્મણ દ્વારા માતાની શણગારેલી માંડવીનું પૂજન કરાય છે, પછી જેટલાં રાંદલનાં લોટા તેડાયા હોય તે પ્રમાણે ગોરણીને પ્રથમ ખીર રોટલીનો પ્રસાદ આપી મિષ્ટાન્ન સાથેનું ભોજન આપવામાં આવે છે. સાંજનાં સમયે ગરબા, ભજન ગવાય છે અને માતાનો ઘોડો રમાડાય છે.

જે રાંદલમાતાની આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ તે રાંદલ –રન્નાદે-સંજ્ઞાદેવી ભગવાન વિશ્વકર્માની પુત્રી છે. રાંદલ જ્યારે વિવાહને યોગ્ય થયાં ત્યારે, તેના રૂપગુણથી અદિતિ પુત્ર આદિત્ય આકર્ષાઈ ગયાં. તેમણે પોતાની માતાને કહ્યું કે હું વિશ્વકર્માની પુત્રી રન્નાદે સાથે વિવાહ કરવા ઈચ્છું છુ. પુત્રની વાત જાણી અદિતીજીએ કહ્યું  હું રન્નાદે કરતાં પણ વધુ સુશીલ કન્યા આપને માટે શોધી લાવીશ માટે આપ રન્નાદે સાથે વિવાહ કરવાની ઈચ્છા છોડી દો. પણ આદિત્ય માન્યાં નહીં; ત્યારે અદિતી દેવી કાંચના પાસે ગયાં અને તેમની પુત્રી રન્નાદેનો હાથ પોતાનાં પુત્ર આદિત્ય માટે માંગ્યો. અદિતીજીની વાત સાંભળી કાંચના કહે આપના પુત્રની દીનચર્યા રાત દિવસ ચાલે છે, તેથી ન જાણે ક્યાં સુધી મારી પુત્રીને ભૂખ્યાં રહેવું પડે માટે મારી ઈચ્છા નથી. દેવી કાંચનાની વાત સાંભળી સૂર્યદેવે વરુણ દેવની સહાયથી કાંચનાદેવીનાં મોભારાનાં નળિયામાંથી રસોઈગૃહની તાવડીઓ તોડી નાખી. આથી કાંચના અદિતી પાસે તાવડી લાવવા ગયાં, ત્યારે અદિતીએ શરત મૂકી કે ‘મારી તાવડીની ઠીકરી તૂટી તો હું તમારી દીકરી લઇશ.’ ત્યારે કાંચનાએ વિચાર કર્યો કે એવી કેવી રીતે તાવડીની ઠીકરી તૂટે? આથી તેમણે હા કહી. તેઓ તાવડી લઈ ઘેર આવ્યાં, રસોઈ કરી પછી તાવડી ઠંડી કરી પછી તેઓ તાવડી આપવા ગયાં. ત્યારે સૂર્યદેવે યુક્તિ કરી બે આખલાઓની વચ્ચે દેવી કાંચનાને એવા ભીડવી દીધાં કે હાથમાંથી તાવડી પડીને તૂટી ગઈ. જેથી કરીને શરત પ્રમાણે સૂર્યદેવ અને રન્નાદેનાં વિવાહ થયાં.

વિવાહ બાદ એકવાર સૂર્યદેવ રન્નાદે પાસે આવ્યાં ત્યારે રન્નાદેએ આંખ બંધ કરી દીધી. આ જોઈ સૂર્યદેવ બોલી ઊઠ્યાં અને કહ્યું કે શું હું કુરુપ છું કે આપે મને જોઈ આપની આંખો બંધ કરી દીધી ? આથી રન્નાદેએ કહ્યું કે સ્વામી આપનું તેજ મારાથી સહન થતો નથી. રન્નાદેની વાત સાંભળી સૂર્યદેવ ને ગુસ્સો આવી ગયો અને તેઓએ રન્નાદેને શાપ આપતાં કહ્યું કે આપના થનાર સંતાનો મારુ તેજ નહીં મળે. આ સાંભળી રન્નાદેએ કહ્યું કે અત્યારે હું ગર્ભવતી છું ત્યારે આપે મને આ શાપ આપ્યો છે જે યોગ્ય નથી માટે આપ આપના વચનો પાછા લો ત્યારે સૂર્યદેવે કહ્યું કે દેવી ધનુષમાંથી નીકળેલ તીર અને મુખમાંથી નીકળેલા શબ્દો પાછા ખેંચાતા નથી પણ હું આ સંતાનોને તેજસ્વી થવાનો આર્શિવાદ આપું છું. યમ મનુષ્યને મોક્ષ આપવાનું કાર્ય કરશે અને યમુના જગતજનની પુણ્ય સલિલા તરીકે ઓળખાશે. આમ રન્નાદેનાં બંને સંતાનો તેજવિહીન શ્યામરંગી થયાં. પરંતુ પોતાનાં બાળકોને તેજવિહીન જોઈ માતાનું હૃદય માટે કરુણાથી દ્રવી ઉઠ્યું અને તેઓ ક્રોધે ભરાઈ ગૃહ ત્યાગ કરવા તૈયાર થઈ ગયાં. તેમણે પોતાનાં સ્વરૂપમાંથી પોતાની છાયાપ્રકૃતિનું પ્રાગટ્ય કર્યું અને તેમને સૂર્યદેવ સાથે રહેવાની આજ્ઞા કરી. પછી પોતાનાં બાળકોને છાયાની ગોદમાં મૂકી પોતાનાં પિતાને ત્યાં ચાલ્યાં ગયાં. પિતા વિશ્વકર્માએ પુત્રીની વાત સાંભળી તેમને પૃથ્વી પર જઈ તપશ્ચર્યા કરવાની આજ્ઞા આપી. આજેય મથુરાનાં વિશ્રામઘાટ ઉપર યમયમુનાનું મંદિર છે, જ્યાં લોકો મોક્ષપ્રાપ્તિ માટે પૂજનવિધિ કરવા માટે આવે છે.

આ બાજુ સૂર્યલોકમાં રહેલા છાયાદેવીને સૂર્યદેવ સાથે રહેતાં એવું લાગવા લાગ્યું કે સૂર્યદેવને દેવી રન્નાદે નહીં પણ પોતે વધુ પ્રિય છે. છાયાદેવીની આ ભાવનાએ તેમનામાં ઈર્ષાનો ભાવ ઉત્પન્ન કર્યો જેને કારણે  તેઓ પોતાનાં સાવકા સંતાનો ઉપર ક્રોધે ભરાવા લાગ્યાં. સૂર્યદેવથી છાયાદેવીને શનિ અને તાપી નામના એક પુત્ર અને એક પુત્રી એમ બે સંતાનો થયાં. એક દિવસ યમ અને શનિ વચ્ચે કોઈ વાત ઉપર ઉગ્ર ચર્ચા થઈ ત્યારે શનિએ પોતાની માતાને ફરિયાદ કરી જેથી છાયા ગુસ્સે થઈ યમને મારવા લાગ્યાં. છાયાદેવીનું આ સ્વરૂપ જોઈ સૂર્યદેવને ખ્યાલ આવ્યો કે માતા ક્યારેય આ રીતે બાળકને મારે નહીં, માટે આમાં કોઈ રહસ્ય ચોક્કસ છે. તેમને કડકાઇથી છાયાદેવી પૂછ્યું ત્યારે તેમણે રન્નાદેનાં ગૃહ ત્યજી દેવાની વાત કરી. આ વાત સાંભળી આદિત્ય પોતાની પત્નીને શોધવા પોતાનાં શ્વસુર વિશ્વકર્માજીને ત્યાં ગયાં. ત્યાંરે વિશ્વકર્માજીએ કહ્યું કે રન્નાદેથી આપનું તેજ ન જીરવાતા તેમણે ગૃહ ત્યાગ કર્યો હતો પણ તેમને પોતાની ભૂલનું જ્ઞાન થતાં હવે તે ઘોડી બની પોતાની ભૂલનું પ્રાયશ્ચિત કરી રહી છે માટે આપ ભૂતલમાં પધારો. શ્વસુર પિતાની વાત સાંભળી સૂર્યદેવ પૃથ્વી પર આવી રન્નાદેને મળ્યાં. જ્યારે રન્નાદે મળ્યાં ત્યારે તેમણે રન્નાદેને ક્ષમા આપી તેમને ફરી સૂર્યલોકમાં પધારવા કહ્યું. રન્નાદેને પરત સૂર્યલોક ફરતાં જોઈ પૃથ્વીદેવી દુઃખી થઈ ગયાં; ત્યારે રન્નાદેએ કહ્યું જ્યારે પૃથ્વીલોકનો માનવી મને આમંત્રિત કરી મારું પૂજન કરશે ત્યારે તેનાં સંતાનોની હું રક્ષા કરીશ. ત્યાર પછી રન્નાદેએ પતિ સાથે ગૃહે આવ્યાં અને પોતાનું ગૃહ અને બાળકો સંભાળવા માટે સપત્ની છાયાદેવીનો આભાર માની કહ્યું કે જ્યારે જ્યારે પૃથ્વી પર મારું પૂજન થશે ત્યારે ત્યારે આપનું પણ પૂજન થશે. આજે સૂરતમાં તાપી નદીને કિનારે અને ભાવનગર પાસે દડવા ગામે માતા રાંદલનું વિખ્યાત મંદિર આવેલું છે.

દડવાનો ઇતિહાસ છે કે સૌરાષ્ટ્રમાં એક ટીંબા પર અમુક માલધારીઓ વસવાટ કરતાં હતાં ત્યાં તેમને રાંદલ માતા એક બાળકી સ્વરૂપે મળ્યાં. બાળકી નેસડામાં આવતાં જ માલધારીઓને ત્યાં રિધ્ધિ –સિધ્ધી પણ આવી, પણ પોતાનો પરચો બતાવવાનાં આશયથી તેઓ વસાવાડનાં બાદશાહનાં સિપાહીઓને સોળ વર્ષનાં સુંદરી રૂપ દેખાયા. સિપાહીઓએ આ કન્યાની વાત બાદશાહને વાત કરી. સુંદર કન્યાની વાત સાંભળી બાદશાહ તેને લેવા ગયો ત્યારે તેણે માલધારીઓ પર જુલ્મ ગુજાર્યો. માલધારીઓની દશા જોઈ રાંદલે બાજુમાં ઊભેલી વાછડીને પોતાનાં હાથનો સ્પર્શ કરાવી સિંહનાં રૂપમાં ફેરવી નાખી અને પછી બાદશાહનાં કટકનું દળ –દળ ( નાશ ) કરી નાખ્યું. જે ટીંબા પર પોતાનાં સ્વરૂપનો મહિમા માએ બતાવેલો તે સ્થળ ‘દડવા’ તરીકે ઓળખાયું. આજે રાંદલ મા એવા દેવી છે, જેનાં પતિ દરરોજ પ્રકાશ ઉર્જા સ્‍વરૂપે પધારે છે, માનાં લોટા લઈએ ત્યારે છાયાદેવી પણ સાથે પધારે છે, સાથે તેમની પુત્રી યમુના અને તાપી જળસ્વરૂપે આવે છે. તેમનાં પુત્ર શનિદેવ અને યમ દરેક વ્યક્તિનાં કર્મ પ્રમાણે ફળ આપવાં આપે છે. આમ રાંદલ માનો આખો પરિવાર દરેક ઘરમાં આવે છે. ચાલો આજે અન્ય દેવીઓ સાથે રાંદલમાનો પણ એક ગરબો ગાઈ આપણાં સંતાનોનાં સુખની યાચના કરીએ.

શત શત શતની દિવડી
હો રંગ માંડવડી રાંદલની
હો રંગ માંડવડી…….

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ. યુ.એસ.એ
purvimalkan!@yahoo.com

અભાવોનું અવલોકન

અમારી રશિયાની ટૂર ચાલું હતી, હું અને નેટાલી સિટી જોવા માટે આમતેમ ભટકી રહ્યાં હતાં. ન ભાષા સમજાય, કે ન સ્થળની ખબર, ન અમે તેમની સંજ્ઞાને સમજી શકતાં હતાં એ કે ન તેઓ અમને સમજી શકતાં હતાં. આવી પરિસ્થિતિમાં એક દિવસ અમે એક ખાસ સ્પોટ શોધવાં માટે આમતેમ ફરી રહ્યાં હતાં (ભટકી રહ્યાં હતાં) તે દિવસે ઠંડી વધુ ઠંડી થઈ ગઈ હતી. અમે થાકેલાં હતાં અને ભૂખ્યાં હતાં પણ અમારો એ ખાસ સ્પોટ શોધવાનો પ્રયત્ન ચાલું હતો. આવા સમયે અમારી મુલાકાત રશિયન ફિલ્મ રાઇટર બ્રૂસ વ્હીલેમર સાથે થઈ. (જો’કે તેઓ ફિલ્મ રાઇટર છે તેની ખબર અમને પાછળથી પડેલી) મી. બ્રૂસ એ પહેલી એવી વ્યક્તિ હતી જે થોડીઘણી અંગ્રેજી જાણતાં હતાં. અમારી આ અનાયાસની ઓળખાણ થોડી જ પળોમાં મિત્રતામાં ફેરવાઇ ગઈ તેથી અમે તેમની સાથે વાતચીત કરવાં લાગ્યાં. વાતચીત કરતાં કરતાં અમે મી. બ્રૂસને ફરિયાદ કરી અહીં કોઈ અંગ્રેજી નથી જાણતું, નથી બોલતાં નથી સમજતાં. આ શહેર તો યુરોપીયન સંસ્કૃતિને લઈને ચાલે છે પછી અહીં અંગ્રેજી કેમ શીખવવામાં નથી આવતું? અંગ્રેજી ભાષા ન જાણવાનાં એ અભાવને મે અને નેટલીએ નારાજગીપૂર્વક જણાવ્યો, ત્યારે હું જાણતી હતી કે બધાં જ દેશોને પોતપોતાની સંસ્કૃતિ હોય છે પણ તેમ છતાં યે અમારી એ ફરિયાદને સમજી મી. બ્રૂસે કહ્યું; પાંચ વર્ષ પછી તમે અહીં આવશો ત્યારે અમારા બાળકો ચોક્કસ અંગ્રેજી બોલતાં થઈ ગયાં હશે, પણ મારી વિનંતી છે કે આ વર્ષે આપ ભાષાને સાઈડમાં મૂકીને અમારો દેશ જુઓ આપને ખૂબ આનંદ આવશે. કારણ કે ભાષાનાં અભાવને આપ ધ્યાનમાં લેશો તો આપ અમારી સંસ્કૃતિને એન્જોય નહીં કરી શકો. મી. બ્રૂસની વાત સાચી છે કે અભાવોને ધ્યાનમાં રાખવાથી તેનુ મૂલ્ય વધી જાય છે અને તે સમયનો આનંદ ઓછો થઈ જાય છે, પણ તેમ છતાં યે આપણે એ અભાવની સ્થિતિને કે અભાવ ફિલ કરવાની ભાવનાને આપણે આપણાંથી દૂર રાખી શકતાં નથી…..ને રહ્યા અમે તો…..અમે પણ તેમાંનાં જ એક હતાં તેથી અમે જ્યાં સુધી રશિયામાં રહ્યાં ત્યાં સુધી અમારી ભાષાકીય ફરિયાદો પણ ચાલું રહી.

અભાવ…મારા ખ્યાલથી અભાવ એ એક એવી ભાવના છે જે સમય, સ્થળ, વ્યવહાર, દેશ, વતન, અને સમજણ ઉપર આધાર રાખે છે. પણ અભાવની ઉત્પતિ મન અને વિચારથી થાય છે, અને આંખ આ અભાવોની પૂર્તિ કરવામાં સાથ આપે છે. સ્પષ્ટ કહું તો અભાવ એ ન સમજાતી કે ન મળતી પરિસ્થિતીમાંથી જન્મે છે અને અંતે તે જ પરિસ્થિતીમાંથી જ તે વિદાય લે છે. સામાન્ય રીતે પ્રત્યેક લોકોને કોઈ ને કોઈ  અભાવો હોય છે, પણ તે અભાવોનું અવલોકન કરતાં નથી. પણ આજે આ લેખમાં હું મારા આ છેલ્લા એક મહિનામાં અનુભવાયેલાં અવલોકનોની વાત કરીશ.

શું અભાવોનું અવલોકન હોય? અને હોય તો કેવું હોય? આપ કહેશો કે આ બેન એક મહિના પછી આવ્યાં તો યે તેમની નેગેટિવ વાતો કરવાનું ભૂલ્યાં નથી, પણ મને લાગે છે કે ક્યારેક કૂડ કૂડ કરવાનો ય આનંદ હોય છે. ને આજે મારું તો મન એ જ બધી જોયેલી, અનુભવેલી ગોસીપ તરફ દોડી રહ્યું છે. તેથી હું મારા એ અભાવોની વાત આજે આપ સમક્ષ મૂકી દઉં છું, નેક્સ્ટ ટાઈમ આપણે કોઈ પોઝિટિવ યાત્રાએ નીકળી જઈશું કેમ બરાબર છે ને??

લાસ્ટ મંથ અમારો પહેલો સ્ટોપ લંડનમાં હતો. લંડનમાં ફરતાં ફરતાં નજરમાં આવ્યું કે આ દેશ અને આપણો દેશ ઘણી રીતે સરખો છે. સિટીઓ મોટા છે ને ગ્રામ્ય વિસ્તાર ખાસ ડેવલપ થયાં નથી. (જેટલું અમે જોયું તે મુજબ ), સિટીઓનાં રસ્તા નાના છે ને ટ્રાફિક ખૂબ છે. આ જોઈ અમે થોડી પળો માટે ભૂલી જ ગયાં કે આ લંડન છે કે ઈન્ડિયા છે? અહીંથી અમારા મનમાં પહેલો અભાવ એ રસ્તાઓનો લાગ્યો, વિચાર્યું કે આપણાં દેશનાં રસ્તાઓ પણ આજ બ્રિટિશરોનાં વિચારોની દેન છે, તેથી બ્રિટિશરોએ જે કશું સારું આપણાં દેશમાં કર્યું હતું તે બધું જ ભુલાઈ ગયું.

બીજો ભાષાકીય અભાવનો અનુભવ એ રશિયા– સેન્ટ પીટર્સ બર્ગમાં થયો તેની વાત આગળ કરી છે. ત્યાંથી અમારું ત્રીજું સ્પોટ હતું ક્વિન સિટી એમ્સટર્ડમ (હોલેન્ડ). આ સિટીમાં અમને ખૂબ ગમ્યું, પણ આ સિટી જોઈ વિચાર આવ્યો આપણું ઈન્ડિયા આટલું સુંદર અને વેલ પ્લાનડ્ નથી. હા ઈંડિયામાં નવું નવું ડેવલપમેંન્ટ આવ્યાં કરે છે પણ તેની ક્વોલિટીમાં મોટો ફેરફાર હોય છે…..ખેર ઈન્ડિયા તો ઠીક છે પણ અમારું અમેરિકા પણ આટલું સુંદર નથી કદાચ ન્યૂયોર્ક, ન્યૂજર્સીમાં ફરવાનું મળી જાય પણ એઝ એ ટુરિસ્ટ અને વન્ડરફૂલ સિટીવ્યૂની દૃષ્ટિએ નહીં તેથી એમ્સટર્ડમ જેવો સિટીવ્યૂ અને ટુરિસ્ટ સેન્ટર અમારા ફિલાડેલ્ફિયામાં નથી તે વાતની કમી અને અભાવ અમને થવા લાગ્યો.

બર્લિન…… બર્લિનમાં અમારું ચોથું સ્ટોપ હતું. બર્લિન વોલ, કોન્સનેશન કેમ્પ, વર્લ્ડવોરની 1st અને 2nd ની અનેક યાદોને લઈને બેસેલા આ સિટીને જોઈ પીડા એ થઈ આવી કે આપણાં દેશમાં તો આ યુરોપીયન દેશ કરતાં યે સુંદર ઇતિહાસ સમાયેલો છે તે ચાહે ધાર્મિક હોય કે આધ્યાત્મિક હોય, વૈજ્ઞાનિક હોય કે સામાજિક હોય…..કોઈપણ ક્ષેત્ર હોય….પણ કોઈપણ ક્ષેત્રમાં રહેલાં ઇતિહાસની આપણે સાચવણી કરી શક્યાં નથી. અહીં રહેલ એ ઇતિહાસને અને એ ઐતિહાસિક ગલીઓને ફંફોળતાં ફંફોળતાં અમે અતીતનાં કેટલાયે પાનાં વટાવ્યાં. ઘણી જગ્યાએ અમે ત્રણેય કાળનાં ગર્ભમાં ગયાં ને પાછા આવ્યાં…..ત્યારે પહેલો અભાવ સાથેની પીડાએ એ પ્રશ્ન પૂછ્યો કે શા માટે આપણે આપણાં ઘરને છોડીને ઘર આંગણાને સ્વચ્છ રાખતાં નથી, શા માટે આપણે આપણાં મંદિરોને બિઝનેઝ ક્ષેત્ર અને મહેલોને ભોજનાલયમાં ફેરવી દઈએ છીએ? શા માટે આપણાં બાળકો જે જગ્યાએ ઐતિહાસિક પાનાંઓ રહેલાં છે તેવા મ્યુઝિયમોમાં જતાં નથી, કે સ્કૂલોમાંથી તેમને લઈ જવામાં નથી આવતાં; અથવા તો એ મ્યુઝિયમોની આપણે સ્વયં જાળવણી કરતાં નથી. હા; સંસ્કૃતિનાં ગાણાંની શણરાઇ આપણે ફૂંકયા કરીએ છીએ પણ એ સંસ્કૃતિને તેમની વાર્તાઓને આપણે ક્યાંય સાચવીને રાખી છે? આમ ઇતિહાસ અને ઇતિહાસની યાદોને ઈન્ડિયા સાથે જોડતાં જોડતાં અમે ફરી ઈન્ડિયાને યાદ કરીએ. ( અહીં એ પણ વાતનો પુરાવો મળે છે કે અમે ચાહે ગમે તેટલા વર્ષોથી ભલે અમેરિકામાં રહેતાં હોઈએ, પણ ઈન્ડિયાને અમે અમારા મન-હૃદયમાંથી બહાર કાઢી જ શક્યાં નથી. તેથી આપ કહી શકો છો અમે અડધા ઘરનાં છીએ ને અડધા ઘાટનાં ( ને કદાચ બંનેમાંથી ક્યાંયનાં ય નથી ) પણ શું છે ને શું નથી તે તો અમને ય ખબર નથી આ વાતે ય અમારા મનનાં અભાવો ઉપર આધાર રાખે છે. )

આ ભારતનાં ઇતિહાસ અને બર્લિનનાં ઇતિહાસની મથામણને લઈને અમે જ્યારે પ્રાગ પહોંચ્યાં ત્યારે અમારા મનમાં રહેલાં બધાં જ અભાવોની માત્રા વધી ગઈ હતી. બર્લિનનો ઈતિહાસ, લંડનનાં રસ્તા, હોલેન્ડની સીટિલાઈફ, રશિયાનો ભાષા પ્રોબ્લેમ આ બધાંનો સમન્વય અમને પ્રાગમાં જોવા મળ્યો. આ બધાં જ સમન્વય પછી પણ હું વિચારતી રહી કે આ દેશનાં મોટાભાગનાં બિલ્ડીંગો ૩૦૦ વર્ષ પહેલાં રાજાઓ બનાવેલાં છે, તેઓએ આ કેવી રીતે પરફેક્ટ પ્લાન કર્યું હશે સિટીને ને બનાવવાં માટે કે જે સ્થળ જ્યાં હોવું જોઈએ ત્યાં જ છે, અને તે સ્થળની આજુબાજુ આટલી રેસ્ટોરન્ટ હોવી જોઈએ તો એટલી જ છે એક રેસ્ટોરન્ટ વધુ દેખાતી નથી, સિટીમાં ક્યાં ગટર હોવી જોઈએ, સામાજિક વ્યવસ્થા કેવી હોવી જોઈએ, લોકો પાસે જીવવા માટે ઓછામાં ઓછું કેટલું હોવું જોઈએ તે બધી જ વાત-વ્યવસ્થાને ૩૦૦ વર્ષથી ફોલો કરવામાં આવે છે. આ સિટી જોયા બાદ અમે કોર્વરી વેરી નામનાં ટાઉનમાં જઈ પડ્યાં આ સિટી આખું ગરમ પાણીનાં ચઝ્મા ( ઝરા ) પર વસેલું છે. સિટીમાં જ્યાં જ્યાં જાવ ત્યાં ત્યાં અલગ અલગ ટેમ્પરેચરવાળું મિનરલયુક્ત ગરમ ગરમ પાણી પીવા મળે, પણ સ્વચ્છતા તો એવી કે ત્યાં જ વસી જવાનું મન થાય. કોર્વરી વેરી જેવી કુદરતની એ અદ્ભુત કલા જો આપણે ત્યાં હોય તો આપણે તો એને ક્યારનીયે ધર્મની સાથે જોડી દીધી હોત ને ત્યાં ને ત્યાં જ ન્હાવા ધોવાનું ચાલું થઈ ગયું હોત. આજે આપણે ત્યાં દામોદરકુંડ (જુનાગઢ ) અને હિમાલયમાં રહેલાં ઝરાની જે હાલત છે તે જોઈને વિચાર કરવો પડે કે આપણે આપણાં કુદરતી સ્થળોની શું દશા કરી છે. એજ ઝરામાં ન્હાવાનું, એજ ઝરામાં બટેટા કે ચોખાને કે ચોખાનાં લોટને બાફવાનો…… અરે ભઈ!!! એ ઝરાને મિનરલની જરૂર નથી તેથી આપણે આપણાં મિનરલ નાખવાની જરૂર પણ નથી પણ આપણે એ વાતને સમજતાં નથી તેથી મિનરલવાળા એ ચઝ્માને આપણે વધુ ને વધુ મિનરલયુક્ત બનાવવાં પ્રયત્ન કરતાં રહીએ છીએ. આમ વેરી સિટીને જોઈ આપણે ત્યાં કુદરતી સ્થળોની થતી અવદશા અમને યાદ આવવા લાગી.  આમ અનેક સ્થળોએ ફરવા છતાં યે, અનેક સંસ્કૃતિને જાણવા છતાં યે, અનેક ઈતિહાસોને મમળાવ્યાં બાદ અમારો આપણાં દેશમાં રહેલ વિવિધ અભાવોને અનુભવવા લાગ્યો.

ખેર; આ અભાવોનું લિસ્ટ બહુ મોટું છે, વળી આપ કહેશો કે આનું આ લાંબુલચક લિસ્ટ ભાઈ ક્યારે પૂરું થાશે? એટ્લે એ બાકી રહેલાં લિસ્ટ વિષે બીજીવાર ક્યારેક વાત કરીશું આજે તો બસ …આટલું જ…..

 

અંતે:- આપણે ત્યાં હંમેશા કહે છે કે જે પરિસ્થિતી હોય તે પરિસ્થિતિમાં રહેવાનું શીખવું જોઈએ અને એ પરિસ્થિતીમાં જે રહેતાં શીખે છે તે જ્યાં જાય ત્યાં સમાઈ જાય છે. પણ એ બધી જૂની વાતો છે જેને અમે ભૂલીને અમારા અભાવોનું નવું નવું લિસ્ટ બનાવ્યાં કરીએ છીએ. 

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ. યુ.એસ.એ
purvimalkan@yahoo.com